Жазда жағалайтын көлеңке қайда бар?

Қоғалы көлдер, құм, сулар

Кімдерге қоныс болмаған?

Саздауға біткен құба тал

Кімдерге сайғақ болмаған? – деп кезінде Махамбет батыр жырлаған еді. Сол тұмса табиғаттың тазалығы бүгінде сақтаулы ма? Жасыл-желектің жайы ше? Ертеде жолға шыққан жолаушының жапан түздегі панасы сол талдың саялы көлеңкесі еді. Ал, қазір табиғатқа тат түсірмей, қаншалықты қастерлеп отырмыз? Түбіне балта шабылмаған ағаштар қалды ма? Бүгінгі күні пана іздемек түгілі көлеңке боларлық күңгірт тұс көрмейміз. Мүлдем «жоқ» деп жұтылмаймыз, әрине. Бар, бірақ бірен-саран. Оның өзі жайқалып тұрмаған соң, жанардың жадырап сала беруі қиын боп тұр. Жаз мезгілі болған соң көпшілік ыстықта көлеңкені аңсайды, қапырықтан құтқарар жасыл ағаштың самал желін іздейді. Дегенмен, бәрінің ойдағыдай болмайтындығына қарның ашады. Ауылдың жазира даласының жасыл кілеміне аунап, ауқымды жерге түсер ағаш көлеңкесіне жантая кетудің өзі тыныштық пен жайлылық сыйламай ма? Онда осынау сезімді қалада сезінудің қиындығы неге көп? Адамның салғырттығы ма әлде тиісті саланың жұмысы саябырсыған ба? Қарап тұрсаңыз, сұрақ көп. Енді жауабын іздеп көрелік.

Далаға шықсаң, ыстық ауыз құрғатып жібереді. Сырдың табиғаты сондай. Шыжыған шіліңгір шілдеде күн көзіне қолшатыр ұстамай, жасыл ағаштың көлеңкесімен жүруді кім аңсамайды дейсіз. «Өңіріміз жасыл-желекпен көмкеріліп, сәнді ағаштардың саясында демалып жүрміз» десек асыра айтқанымыз болар. Дегенмен аузымызды қу шөппен сүртпейміз. Лебі жоқ кей ыстықта қаламыздан жасыл желекті баптап, құрт-құмырсқадан қорғаудың тәсілін жасап, оны суарып жатқан адамдарды көреміз. Бірақ, мәселенің бір жағын ғана қарастыру әбестік. Қазақстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына арналған Жолдауында 5 жыл ішінде елді мекендерде 15 млн. ағаш отырғызу тапсырмасы берілген. Әлбетте, бұл ертегі емес, тапсырма еді. Ал, бекітілген мерзім ішінде нәтиженің қалай болатынын көретін боламыз. Сыр өңірінің атқамінерлерінің сөзіне қарағанда қол қусырып отырмағанға ұқсайды. «Қызылорда облысының елді мекендерін көгалдандырудың және жасыл аймақтар құрудың 2021-2025 жылдарға арналған өңіраралық жоспары бекітіліп, жоспар аясында облыс бойынша бес жыл ішінде елді мекендерде 1028,3 мың дана ағаш отырғызу жоспарланып отыр екен. Оның ішінде елді мекендерді көгалдандыру тармағында 501,8 мың дана, елді мекендерде жасыл аймақ құру тармағы бойынша 526,6 мың дана облыстың климаттық жағдайына бейімделген бұталы ағаштар отырғызу белгіленген» деді облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының баспасөз хатшысы Азамат Қабақов. Ендеше, сала басшылығы жанұшыра әрекет етсе, сәйкесінше жылдам көрсеткіш орнаса, сенімділік нығаяр еді. Табиғатпен тіл табысып, оны өрнектегенде берер сыйынан қапы қалмаспыз. Себебі, гүлдендіру, жайқалту – біздің міндет, парыз.

Иә, қарасаң әйтеуір бәрі жасыл, сырт көзге керемет көрінгенімен, жақыннан әлгілердің әрең тұрғанын байқайсың. Бірі салбырап, жапырағы жерге түсіп, бірі қурап желмен ұшып, ендігісінің айналасы қоқыстан көрінбейді. Біріне бірі сүйкеліп, арқа тіреген ағаштар өлместің күнін кешіп тұр. Бірі шөліркеген қалпында қаңсып, құрғауда. Адам тазалықты тірек етіп, көлеңке іздеп жүргенде, ағаштар жәутеңдеп су сұрайтындай. Содан болар, күтімсіз талдар қурап, қала көшелерінің сәнін кетіріп тұрғаны жергілікті биліктің басын ауыртпағаны ма дейсің.

«Қазіргі таңда, қала және аудан әкімдіктерінің мәліметіне сәйкес жоспарланған 251,8 мың дана көлемнің 122,6 мың дана ағаш көшеттері егілген, қалғаны күзде егу жоспарлануда» деді А.Жанатұлы. Әйтеуір, жоспарланған жұмыстың жемісін бергені жағымды. Өйткені, есеп беруге келгенде ентікпей, іске келгенде шорқақтық таныту жарамайтыны белгілі. «Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын» дейді халық даналығы. Нақылды нысанаға алған жұртшылық тал егуде тосылмайтындай. Айтпақшы, Тасбөгет кентінде ағаштар қатары сирек емес. Жайқалып тұрғандарын көз шалғанда көңіл қуанады. Көркін көргенде сүйсінбей өту мүмкін емес. Әр тұрғын есігінің алдына, яғни көше бетке тал еккен. Бұл жыл сайын қайталанатын құбылыс. Олар күтім жасауда да қарап қалған емес, кешкілік ыждағаттылықпен суарып, мәпелегенін байқап марқайып қаласың. Дегенмен, ақсаңдап тұрған аяқ су мәселесі тұрғынның қолын байлап тұр. Олар аяқ су мәселесі толық шешімін табар болса, ағаш отырғызып, тал егуде тұралап қалмайтындығын тілге тиек етті. Иә, кім жасыл-желектен жалт бұрылғысы келеді. Асылында, пайдасы басым дүниенің бастауында қашан да берекесі болады. Сонымен, кенттегі көгалдандыруға қатысты, қаузап отырған сол жасыл-желек, ағаш, тал жайы жөнінде білмекке әкімдік қызметкерлерімен байланысқан болатынбыз. Бірақ, жауапты мамандар жауапкершілік танытпай, қойылған сауалды сол күйінде жылы жауып қалдырды. Немқұрайлы қарағаны ма, әлде беретін мәліметінің мәлім етерлік мәні жоқ болғаны ма? Ең болмаса әлгіндей жоспарланған жұмысты айтқанда көңіл тоқ болушы еді. Осы ретте, көптің көкейінде күмән мен күдіктің көбейіп кетпегені жөн.

Иә, бірі «тал қалсын» деп талпынып, тыраштанып жүрсе, енді біреу жайқалғанды жайпап өтіп, пайдаға асыруды көздеген. Әсте, көз алдында құлпырған табиғаттың бөлшегіне балта шабу адамгершілікке жатпайтыны ақиқат. Айдың күннің аманында тамырына тоқтау салып, ағаштың түбінен шорт кесу шолақтық һәм ессіздік емес пе? Облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының мәліметі бойынша заңмен тыйым салынған сексеуіл ағашын ауыр жүк көлігімен тасымалдаған тұрғын ұсталған. Мұны облыстық жануарлар дүниесін мемлекеттік қорғау жөніндегі мамандандырылған мекемесінің инспекторлоры кезекті рейд барысында анықтаған. Мұндай бассыздыққа бас салып бара берсе, жөн-жосықсыз жұлмалау көбейсе жасыл-желектің аты да қалмай кетер. Көшенің көркін келтіріп тұрғанға нұқсан келтіріп, жойып жіберіп, әлгі жерді сұлулықсыз сорлату көңілге де кірбің түсірмек.

Қызылорданы әріден талсыз қала дейді. Орталық көшелер болмаса, қаланың шет аймағынан тал табу қиын. Әсіресе, сол жағалауға бара қалсаңыз, күн өтіп, бас айналып, ми қайнап, мұрыннан қан кетуі де мүмкін. Жайқалған талдардың, ағаштардың сол жағалауда жоқ екенін байқап жаға ұстадық. Өзі көп қабатты үйде, ауасы тар мекенде көпшілік тыныс та ала алмайды ғой. Күндіз желдеткіштің желімен желпінер, ал кешкілік ше? Онда да қапырық ортада қапылып отырады жұрт. Қайнаған түс мезгілінде бәрі тым-тырыс үйді-үйіне тарайтын шығар. Сонда әлгі пәлен ағаш отырғызу керек деген жоспарға сол жағалау енбей қалған ба? Мұнда көз тігетін қырағы басшылық бар ма екен өзі?

«Біз табиғаттың өзін қайта түлететін ұрпақпыз. Жер, су, ауа – адам баласының ұрпағынан ұрпағына мұра болып келе жатқан мол қазына. Әрбір ағашты, әрбір бұтақты, жалғыз дәнді де ыждағаттылықпен сақтау, қамқор болу – басты міндеттің бірі» деп Ы.Жақаев айтпақшы, басшылық міндетін ұмытпаса, халық парызын орындай алса, тұмса табиғаттың біз аңсаған көркін қайта қайтара аламыз. Әйтпесе, қамқорлықтан гөрі қастандық көп жерде өсу тұрмақ өнудің тұрпаты байқалмасы хақ.

Замира Ахмет

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған