Қазақстан заңнамасы зорлық-зомбылыққа, сталкингккежәне некеге мәжбүрлеуге қарсы әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік қарастырған. Адамды ұрып-соғу, денсаулыққа залал келтіру, қызды алып қашып, еркінен тыс некеге отырғызу заңмен қудаланады. Ал, егер осы жағдайларда адам зардап шексе, сот алдында жауап бересің.
Бұрын көп айтыла бермейтін құқықтық жауапкершілікті бүгінде әрбір адам білуі тиіс. Өз құқын қорғауда заңнаманы білу артық етпейді. Бұрын да некеге мәжбүрлеу оқиғалары кездесті. Бірақ ол екі жақтың келісімімен ушықпай, қылмыстың беті жабылатын. Қазір заман басқа, талап өзгеше. Ешкім өзінің құқына қол сұққызып тұрмайды, заңға сүйенеді. Тіпті заң терминдері де жаңаланды. Мәселен, бұрын адамды аңду, қорқыту, мазасын алу әрекеттерін қудалауға жатқызсақ, қазір сталкинг терминімен ауысты. Егер адам шынымен қуғын көрсе, бұл әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке жатады. Ал, денсаулыққа қасақана зиян келтіру, ұрып-соғу, бұл – зорлық-зомбылықтың көрінісі. Ол үшін Қылмыстық кодекс бойынша қатаң жауапкершілік қарастырылған.
Қыз баланы алып қашып, оның көнбегеніне қарамай, еркінен тыс некеге мәжбүрлесеңіз, заң алдында жазықты болып шыға келесің. Адамның құқына қол сұғып, некеге мәжбүрлеу заңсыз әрі қылмыс. Осы үшін Қылмыстық кодекстің тиісті бабымен жазаланасың. Сондықтан жас балалар ойнап жүріп, от басудан абай болғаны жөн. Психолог мамандар зорлық-зомбылықтың ең алдымен адамның психикасына әсер ететінін айтады. Физикалық жара жазылуы мүмкін, ал қорқыныш, өзін кінәлау, дәрменсіздік сезімі ұзақ уақыт сақталады.
Мына бір оқиға көпке дейін айтылып жүрді. Мектепте жоғары сыныпта оқитын екі оқушының ата-анасы келісім бойынша екеуінің некесін қию барысында полицияның араласуымен тоқтатылған. Ешқандай арыз жазылмаған, екі жақ келісіп тұрса да, некені заңсыз деп танып, бозбала кәмелет жасқа толмаған қызды жар етпекші болғаны үшін сотты болды. Бұл жерде де өз құқығын білмегендер сан соғып қалды. Үлкен өмірге қадам аттағалы тұрған жастың өмірі ойран болды. Заң білмеу адамды жауапкершіліктен құтқармайды. Сондықтан әр кезде заңнан хабардар болып отыру керек. Қайбір әрекетке барар алдында ойланып, қадам басқан жөн. Әр адамның өз құқы, өз бостандығы құнды болуы тиіс және өзін қорғай алуы керек.
Соңғы уақытта білім ордаларында оқитын жасөспірімдер арасында зорлық-зомбылықтың көріністері жиі кездесіп жүр. Оның алдын алу үшін құқықтық сауаттылық керек. Жастардың құқықтық кеңес алудан қысылмағаны дұрыс. Және жастар мәдениетті болуға, сауатты сөйлеуге, білім алуға ұмтылуы керек. Сонда ғана олар бір-бірін сыйлап, бір-біріне қиянат жасамайды.
Н.Нұрмаханов,
Болашақ университетінің аға оқытушысы, ф.ғ.к.
