Құмарлықтың соңы – құрдым: қарыз бен суицид

Әлемде құмарлық ойындарға тоқтау болмай тұр. Қоғамның да құмарлық ойындардың жарнамасына еті үйреніп кеткен. Аты шулы әлемдік жобалардың да, өнер, спорттық жарыстарды да қаржыландырып отырған букмекерлік кеңселердің саны артпаса азайған жоқ. Букмекерлердің қандай сиқыры бары белгісіз, адамды өз тұзағына түсірсе, шығаруы қиын. Адам санасына билік етіп, қалтасының түбін көрсететін құмар ойындардың күлшесінен дәме етіп, қолындағы барын беруге бар ойыншылардың соңғы аялдамасы – миллиондаған қарыз бен суицид.

Букмекерлік кеңселердің әлем сахнасынан көрінген кезі ХІХ ғасырдың ортасы. Британдық қос жігіт Левифан Дэвис пен Фред Суинделл – осы кеңселердің негізін қалаушылар. Алғашқы жыл­дарында ойыншылардың бәс тіккен оқиғалары қағаз жүзін­де ойнатыла бастады. Қағазда көрсетілген оқиғалар ойын­ның нәтижесімен тура келсе, ойыншылардың жеңісі деп тіркелді. Бұл құмар ойындардың алғашқы ойыншылары сол заманның қалталы азаматтары, бизнесмендер болатын. Англиядан басталған букмекерлік кеңселер Еуропаның басқа да мемлекеттерін жаулап, халыққа таратыла бастады. Ат бәйгесіне бәс тігуден бастаған адамдар, футболға да сәуегейлік танытып, ойыншылардың қарасын көбейткен еді.

Құмар ойындардан Қазақстан да алыс емес. Біздің мемлекетімізде букмекерлік кеңселердің заң­дастырылған уақыты 2007 жыл. Бұқаралық ақпарат көздеріне сүйенсек, 350 мыңнан 400 мыңға дейінгі біздің елдің тұрғындары – букмекерлік кеңселердің тұрақты ойыншылары. Заңдас­тырылған букмекерлік кеңселер мемлекетке салық төлейді, ойыншыларға салық салу заң жүзінде қарастырылмаған. Заңдас­тырылған букмекерлік кеңседен ұтқан ұтыстың барлығын алуға ойын­шылардың толықтай құқығы бар. Мәдениет және спорт министрлігінің ақпараты бойынша 2020 жылы букмекерлік кеңселер тарапынан 16,5 млрд. теңге кө­лемінде мемлекетке салық төлен­ген. Букмерлік ойындарды ойнау үшін қойылатын талаптарға келсек, егер ойыншы 21 жасқа толған болса, кеңсенің қосымшасына онлайн тіркеле алады, тіпті қалалық орталықтарда орналасқан ғимараттарының да есігі ашық. Халыққа танымал тұлғалардың, әсіресе жастардың арасында танымалдыққа ие болған жандар букмекерлік кеңселердің негізгі қаруы. Қанжығасы майланған әлеуметтік желі жұлдыздары жарнаманың түр-түрін өз әлеуметтік желілеріне жүктеп, жастарды ойнауға шақырады. Өздерінің промо-кодтарын айту арқылы, «сізге бонус беріледі» деп, халықтың қызығушылығын арттыратын да жарнама иелері.

Онлайн құмар ойындардың басты ойыншылары – жасөспірімдер. Жеңіл ақша табудың жас жұлдыздары түнде ғана емес, күндізгі уақытта да жарқырауын тоқтатар емес. Қолындағы телефондарының көмегімен күндіз-түні құмар ойындарды күзететін жас тұлғалар бір реттік жеңіске жүз жеңіліс арқылы баруын жалғастыруда. Көргенде көз қаритын онлайн ойындардың жарнамасы жанның дауасын емдейтіндей, «тегін ақша беремін» деп, соңында адамның өз тегін ұмыттыратын да – онлайн ойындар. Бір айда алатын стипендияларын салатын студенттер де, жалақысын онлайн ойындарға жарататын адамдар да айналамызда толып жүр. Құмарлық ойындарға шамадан тыс паталогиялық құмарлықты лудомания деп атайды. Бір адамдар ессіз ойындарға көңіл көтеру деп қараса, кейбіріне өмірінен де қымбат болып көрінеді. «Күнделікті құмар ойындарды тұтыну психикалық ауытқуға алып келеді» дейді мамандар. Адам өзінің құмарға кіргенін түсінсе, міндетті түрде күресуді бастағаны дұрыс. Ол үшін спорттық ойындар туралы ақпараттан алыс болу, банк шотына көп ақша салмау, букмекерлік кеңселердің есігін торуылдамау және қанша жерден көп қаржыдан ұтылса да, қайтарып аламын деген ойдан аулақ болу.

Орта есеппен біздің мемле­кетімізде он отбасының жетеуі құмар ойындардың кесірінен ажыра­сады. Қаншама отбасының шаңырағын ортасына түсірген ойындардан адамдар аулақ болғаны керек-ақ. Анасын баладан, отбасын асыраушыдан айыратын бұл ойындардың жалғыз шешімі адамның өздігінен бас тар­туы. Жеңілген күреске тоймайтыны секілді, құмар ойындар­дан ұтылудың соңы адамның өмірге ұтылуына алып келеді. Жас­өспірімдердің ата-аналары балаларымен сөйлесіп, естен тандыратын ойындардың соңы жақ­сылыққа әкелмейтінін түсін­діруі шарт. Мемлекет қазынасына ақша түсіріп отырған букмекерлік кеңселердің жабылғанын күткеннен, адамның өз өміріне өзі иелік ете алатынын көрсетіп, букмекерлік кеңселердің ойын­дарынан алыс жүруді адамдар әдетке айналдырғаны жөн. Бәрі де – өз қолымызда.

Қ.Өтебай

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған